Weinig Nederlanders zullen bij de naam ‘Austerlitz’ denken aan de stad die in het Duits zo wordt genoemd, maar in Tsjechië ligt, in de landstreek Zuid-Moravië, 20 km ten oosten van Brno en ‘Slavkov u Brna’ heet. Voor ons is Austerlitz een nabij Zeist gelegen dorpskern en een toeristische trekpleister wegens een uit plaggen en zoden opgetrokken piramide die is bekroond met een obelisk als uitkijktoren. Het gevaarte is er wegens verzakking, inklinking en onder onheil herhaaldelijk belabberd aan toe geweest, maar is keurig gerestaureerd en heeft thans de status van rijksmonument.
Wij danken het aan de Franse generaal Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont (Châtillon-sur-Seine, 1774 — Venetië, 1852). In 1804 kreeg hij bevel zijn tenten op te slaan op de heide bij Zeist en de 18.000 manschappen van zijn Frans-Bataafs leger af te richten tot vechtjassen die vrolijk fluitend de Engelsen in de pan zouden hakken, indien dezen hun snode invasie van Holland durfden herhalen. Er viel echter niets te knokken. Marmont vreesde dat zijn ijzervreters zouden ontaarden in een horde papzakken en zette hen aan het halen van een natte rug door een piramide op te werpen. Hij was op dit idee gekomen, doordat hij met zijn vriend Napoleon (de twee kenden elkaar van de vermaarde artillerie-academie) had deelgenomen aan de expeditie naar Egypte en Gizeh had gezien.
In 1809 werd Marmont door ‘de Corsicaan met het platte haar’ bevorderd tot ‘maarschalk van Frankrijk’, de hoogste rang voor een militair. Boze tongen beweerden dat hij deze bevordering eerder aan protectie dan aan competentie te danken had. Naijver? Wel schijnt Napoleon hem bij die gelegenheid te hebben toegevoegd: ‘Onder ons gezegd en gezwegen, Marmont, je hebt niet helemaal gepresteerd wat ik verwachtte.’
Vijf jaar later sloeg de vriendschap om in bittere vijandschap. Er had zich een zeer krachtige coalitie tegen Frankrijk gevormd en Marmont was overtuigd dat, hoe veel Frans bloed ook nog zou vloeien, het keizerrijk verloren was. Hij verruilde tijdelijk het uniform van de militair voor de billentikker van de diplomaat, nam in het diepste geheim contact op met de coalitie en sprak af dat hij met zijn leger naar een bepaalde plek zou oprukken, zich daar zou laten omsingelen en zich overgeven. Napoleon was des duivels en schreef hem: ‘Ik stond aan de rand van de afgrond en jij hebt me het fatale zetje gegeven.’
De keizer had voor hem, evenals voor de andere maarschalken, een hertogdom geschapen: Ragusa in Dalmatië, in het Frans Raguse. Een tijdlang is het werkwoord raguser in zwang geweest, betekenis (met excuses voor het ordinaire woord) ‘matennaaien’.
Maar waarom dit verhaal over een houwdegen op een site over boeken? Marmont gaat door voor de intellectueel onder de maarschalken. Hij heeft niet alleen een dissertatie geschreven, ook een boek over Sicilië, een vierdelig werk over Hongarije, portretten van Xenophon en Caesar en 9 delen gedenkschriften, die een stevige reputatie genieten onder geschiedschrijvers van het krijgsbedrijf, omdat ze tal van bijzonderheden over de napoleontische veldslagen bevatten.
PS. – Marmont schrijft ergens dat zijn geslacht oorspronkelijk uit Nederland kwam. Helaas verstrekt hij geen details. – In Austerlitz herinnert ook een straatnaam aan Marmont. – In Zeist (waarschijnlijk ook elders) wonen families die afstammen van Marmont-soldaten.

Geschreven door Grijsaard Henk op 16-07-2017.