Boekennieuws.

Nieuws, reportages en achtergronden uit de wereld van het boek

column

Händel vond het niet ‘gay’

Door Grijsaard Henk

Georg Friedrich Händel (1685-1759) boekte een tijdlang in Londen vleiende successen met zijn opera’s. Hij was dan ook een geniaal componist (de meester van alle meesters, vond Beethoven). Bovendien stond hij zijn mannetje als talentenjager, dirigent, impresario, theaterdirecteur en stempedagoog. Er was echter sprake van twee minpunten: op de Bühne speelde vrijwel alles zich af in de wereld van de upper ten en het was een en al Italiaans wat de klok sloeg. Händels publiek: dat was de adel, dat was de rijke, ontwikkelde bourgeoisie; de gewone man meed de uitvoeringen, nademaal hij geen snars begreep van die rare snoeshanen en dat hysterisch vrouwvolk op de planken.
Toen had de auteur John Gay (1685-1732) een lumineus idee. Deels om Händel een veeg uit de pan te geven wegens de verheven sfeer en Italiaanse dominantie van diens muziektheater, deels ook om de corrupte minister-president aan de schandpaal te nagelen, schreef hij een toneelstuk met uitsluitend moordenaars, gifmengsters, prostituees, pooiers, dieven, bedelaars, zakkenrollers en soortgelijke zelfkantfiguren, hij gooide er wat provocaties en schunnigheden tegenaan, liet de componist Johann Pepusch populaire deuntjes bewerken, gaf het werk de titel The Beggar’s Opera en smaakte het genoegen het op 29 januari 1728 in première te zien gaan. Het liep storm en niet alleen van de ‘lagere klassen’; er volgden 61 reprises, wat nog nimmer was vertoond.
(Händel kon de tent sluiten. Maar toneelman pur sang als hij was en uitgerust met een fijne neus voelde hij dat er een markt was voor oratoria met een godsdienstig onderwerp; ook daarmee gooide hij hoge ogen; tot op de dag van vandaag trouwens, men denke slechts aan Messiah).
Echter, ook een kassakraker krijgt op den duur enkele sleetse plekken. The Beggar’s Opera ging in winterslaap. Hieruit werd zij wakker gekust in 1920 en zij bleek in het Verenigd Koninkrijk weer plezant genoeg om twee jaar affiche te houden. Dit werd opgemerkt door de Duitse Elisabeth Hauptmann, medewerkster van de spraakmakende toneelvernieuwer Bertolt Brecht (1898-1956) in Berlijn. Zij kende goed Engels, vertaalde wat scènes en liet die haar baas zien. Die was terstond geestdriftig. Wat hij noch sterker werd, toen hij de componist Kurt Weill, met wie hij eerder vruchtbaar had samengewerkt, bereid vond Pepusch’ wijsjes te vervangen door ‘agressieve’ muziek; bovendien bleek, heel toevallig, een ondernemer een productie voor zijn nieuwe theater te zoeken. De première van de Dreigroschenoper werd vastgesteld op 31 augustus 1928, de repetities zouden begin die maand van start gaan.
Even dreigde er een kink in de kabel. Carola Neher (1900-1942), de ster voor wie Brecht de rol van Polly had bewerkt, moest namelijk spoorslags naar Davos, omdat haar man, de expressionistische dichter Klabund (alias van Alfred Henschke), die daar kuurde wegens zware tuberculose, op sterven lag; hij overleed  ook luttele dagen nadien. Zij wilde voorshands niet verder repeteren en liet zich voor de première vervangen. (Later heeft zij de rol onder Brecht wel gespeeld; en ook was zij, anno 1931,  Polly in de vermaarde verfilming van de opera door G.W. Pabst). De Dreigroschenoper ging de theatergeschiedenis in als het daverende succes van de jaren ’20.
Petite histoire 1. Carola Neher, communiste evenals de meesten van de Brecht-bent, emigreerde vóór de nazi’s uit naar Tsjecho-Slowakije en vervolgens naar de Sovjet-Unie. Daar is zij ellendig aan haar einde gekomen. Wellicht doordat een landgenoot, die haar, om zijn eigen hachje te redden, valselijk betichtte van trotskistische sympathieën, werd zij tot 10 jaar gevangenis veroordeeld. Zij belandde uiteindelijk in een Siberisch werkkamp, waar zij, eerst 41 jaar oud, door tyfus ten grave werd gesleept. Haar laatste rustplaats is onbekend.
Petite histoire 2. John Gay was een van die geestigaards die zijn eigen grafschrift heeft geschreven. Het luidt als volgt:
‘Life is a jest, and all things show it.
I thought so once, and now I know it.’

Geschreven door Grijsaard Henk op 23-12-2017.

Reacties op "Händel vond het niet ‘gay’"