Boekennieuws.

Er is zoveel gezegd en geschreven over Stoner, het meesterwerk van John Williams. Een roman over een man die besluit leraar te worden, trouwt, een dochtertje krijgt en uiteindelijk in het ziekenhuis overlijdt. Niets opvallends. Toch wordt het gezien als één van de beste romans ooit geschreven, een boek dat je leven verandert. Dan zou je toch tot de conclusie komen dat er iets noemenswaardig plaatsvindt in dit psychologische portret van een doodgewone man. Op het eerste gezicht kan de lezer inderdaad constateren dat Stoner weinig wereldschokkend materiaal bevat. William Stoner, het hoofdpersonage, komt van het platteland, maar wordt tijdens zijn studie aan de universiteit gegrepen door de wereld van literatuur. Zijn ouders zien hem liever werken op de boerderij, William (“Bill”) wil zich echter wijden aan het lesgeven. Zijn geluk lijkt compleet wanneer hij zijn vrouw Edith ontmoet en zij hem een dochtertje schenkt, Grace. Op de universiteit groeit William uit tot een populaire docent, ondertussen kabbelt het leven door. Inderdaad, de spanning is ver te zoeken. Toch borrelen ondertussen twee conflictsituaties naar het oppervlak die Stoner een grimmige bijsmaak bezorgen: het conflict dat William uitvecht met zijn vrouw en het conflict dat hij uitvecht met een collega, de misvormde Lomax. Edith verwijt hem – aanvankelijk in stilte – dat zij door hun huwelijk gevangen is geraakt en niet meer de dingen kan doen die ze wilde doen. Daarbij lijkt ze zich te storen aan de houding van William, die de wereld op heel andere wijze bekijkt. Is zij opgevoed met het idee dat ze haar seksualiteit moet onderdrukken en zich vooral moet bemoeien met het huishouden, William heeft zich ontworsteld aan zijn oorspronkelijke positie in de maatschappij en is erin geslaagd hogerop te komen. Edith leeft juist met het idee dat je je plek in de wereld moet accepteren. Het is niet voor niets dat ze Grace zoveel mogelijk probeert in een keurslijf te stoppen, terwijl William zijn dochter juist aanmoedigt andere dingen te doen. Het manische gedrag van Edith en haar manipulatieve spelletjes zorgen voor de nodige spanningen in het huwelijk in de roman. Lomax is dan weer een ander verhaal. Met zijn misvormd uiterlijk is hij het opvallendste personage dat Williams heeft gecreëerd in en weet hij Stoner van een unheimisch randje te voorzien. Hoewel Lomax en William het eerst goed met elkaar kunnen vinden, ontstaat er een intens conflict tussen de twee, wanneer William te maken krijgt met een student die Lomax bestempelt als geniaal. Al snel komt William erachter dat de jongeman slechts beschikt over een grote mond (en dito ego) en continu William tegenspreekt. De reden dat Lomax uitgerekend deze student heeft aangewezen blijft gissen, maar dat William weigert de jongeman in zijn groep op te nemen, is voor Lomax een klap in het gezicht. Het resultaat: een psychologische oorlogsvoering die doorgaat tot aan William zijn pensioen. Tussendoor neemt Williams de tijd de politieke situatie in de roman te verwerken en komen dan ook de Eerste en Tweede Wereldoorlog voorbij. Terwijl de studenten zich uit enthousiasme en patriottisme bij het leger willen aanmelden, wil William slechts één ding: op de universiteit blijven en studeren. Er gebeurd dus zeker het één en ander, maar omdat Williams het door de ogen van William beschrijft, krijgt het allemaal iets afstandelijks, alsof dit alles eigenlijk buiten hem – en de lezer – om plaatsvindt. Door dan ook nog eens gebruik te maken van een heldere, soepele stijl die vlot is maar ook weer niet te vlot, kan Stoner zeker worden gezien als een broeierige, maar ook erg mooie literaire roman. Williams heeft laag voor laag opeen gesmeed om zo een indringend portret te schetsen van een man die alles wel goed vindt zoals het gaat. Of het één van de beste romans ooit is, valt te bezien, dat dit zonder meer een aanrader is, daar valt niet over te twijfelen.