Boekennieuws.

Nieuws, reportages en achtergronden uit de wereld van het boek

het boek was beter

Realistische horror

Door Zadok Samson

Er zijn boeken die zodanig tot de verbeelding spreken, dat één verfilming niet genoeg is. Wat te denken van Wuthering Heights (vorig jaar nog door Andera Arnold geregisseerd), The Great Gatsby (nu met Leonardo DiCaprio in de hoofdrol) of Lolita (als eerst door Stanley Kubrick op het doek gezet)? Of Dracula?

Dracula is verfilmd door filmmakers als F.W. Murnau en Todd Browning en filmgeschiedenis wisten te schrijven met het resultaat. Of het nu ging om één van de eerste echte horrorfilms, om wegens een legendarisch optreden van een acteur, het zijn films die bekend zijn geworden bij het grote publiek.

Een verfilming die minder bekend is, betreft Nosferatu: Phantom der Nacht van Werner Herzog, een filmmaker die zowel speelfilms als documentaires maakt en veelvuldig de natuur in beeld laat komen. Gecombineerd met een documentaireachtige aanpak waardoor het geheel een realistische laag krijgt, zorgt dit voor bijzondere films en een bijzondere verfilming van Dracula.

Dit komt het beste naar voren in een paar scènes. Ten eerste het moment dat Jonathan Harker (gespeeld door Bruno Ganz) op reis gaat om Dracula te ontmoeten. Zijn reis leidt hem door een groots bos waar hij lijkt te worden opgeslokt door zijn omgeving. Door de situatie van een afstand te observeren en er bovendien een spiritueel getinte soundtrack op los te laten, weet Herzog een magisch-realistische sfeer te creëren. Hij mag zich op dat moment dan nauwelijks richten op het verhaal zelf en vooral belangstelling hebben voor de broeierige sfeer, het stoort geen enkel moment. Als publiek word je gehypnotiseerd door de prachtige beelden en muziek en meegezogen in de wereld die Herzog te voorschijn tovert.

Een andere scène illustreert hoe Herzog tegelijkertijd een haast surrealistische sfeer weet op te roepen. Wanneer Dracula in het dorpje van Jonathan in aangekomen en er al snel slachtoffers maakt, is iedereen ervan overtuigd dat het een besmettelijke ziekte moet zijn. De inwoners leggen zich neer bij hun lot, of pogen te ontsnappen. Dan krijgen we te zien hoe enkele dorpelingen zich rond een tafel hebben geschaard en zich storten op hun “laatste maaltijd”. Door dit met een losse camera te observeren, krijgt dit een sterk realistisch gevoel: je wordt als kijker bijna uitgenodigd door het scherm te stappen en aan tafel te gaan zitten. Echter, door de vervreemdende elementen (de tafels op het dorpsplein, de vluchtende mensen, de zweverige soundtrack) krijgt het tevens iets dromerigs, alsof het allemaal niet echt plaatsvindt, maar een nachtmerrie betreft.

Door deze elementen consequent te gebruiken, heeft Herzog Dracula een realistische tint met surrealistische momenten gegeven. Het maakt van Nosferatu: Phantom der Nacht een realistische horrorfilm die het publiek weet te hypnotiseren, onder de huid gaat zitten. Er zitten weinig bloedbaden in en kan gezien worden als één van de meer subtielere verfilmingen van het boek. Het mag dan niet de bekendste zijn, het is zeker één van de meer eigenzinnige verfilmingen van het boek.

Geschreven door Zadok Samson op 01-05-2013.